Ervaring met Stroomversneller: Anneke Ingwersen - Songs of Colonial Labour

In het kader van het publieke programma van Sonsbeek 20<24 ontwikkelde kunstenaar Anneke Ingwersen een project rond de relatie tussen arbeid, volksliederen en koloniale geschiedenis. Het project Songs of Colonial Labour bestond uit artistiek onderzoek, workshops en meerdere korte animatiefilms.

Met steun van Stroomversneller kon het project verder worden ontwikkeld en gepresenteerd. Dankzij deze bijdrage werd een samenwerking opgezet met muzikante en producer Kate Donkor en geluidstechnicus Petra Randewijk van Herrieproduktie. Ook maakte de ondersteuning het mogelijk om een professionele documentatiefilm van de presentatie te laten maken.

Volksliederen als cultureel archief

Op 27 augustus 2021 werd Songs of Colonial Labour gepresenteerd in de Eusebiuskerk in Arnhem. Tijdens deze avond werd het publiek meegenomen op een audiovisuele reis rond het Oud-Nederlandse lied Daar was eens een meisje loos. Bezoekers werden uitgenodigd om te kijken, luisteren en te speculeren over wat het collectief veranderen van oudere volksliederen kan betekenen en welke herinneringen en associaties liederen over arbeid oproepen.

De aanleiding voor het project lag in een tekst van Bonaventure Soh Bejeng Ndikung, een van de curatoren van Sonsbeek 20<24, die schreef over “arbeid en haar sonische ecologie”. Dit bracht een reeks kinder- en volksliederen naar voren waarin arbeid en productiviteit centraal staan. Liederen waarin waarden als vlijt, discipline en een sterke arbeidsmoraal doorklinken.

Deze liederen kunnen worden gezien als een vorm van immaterieel cultureel archief: echo’s uit het verleden die verhalen over werk, sociale verhoudingen en maatschappelijke waarden met zich meedragen. Tegelijkertijd kunnen ze pijnlijke geschiedenis verhullen door hun melodie en ritme, waardoor moeilijke verhalen ogenschijnlijk onschuldig klinken.

Koloniale sporen in liederen

Tijdens de presentatie werd eerst een theoretisch kader gedeeld over ongelijke machtsverhoudingen die in volks- en kinderliederen terug te vinden zijn. Verschillende liederen waarin sociale discriminatie en hiërarchieën resoneren werden besproken als onderdeel van een breder Nederlands en Europees cultureel archief. Kate Donkor bracht een aantal van deze liederen ten gehore.

Het project bouwt voort op eerder onderzoek naar de doorwerking van koloniale geschiedenis in het heden. Daarbij wordt onder meer verwezen naar het concept “kolonialiteit van macht” van socioloog Aníbal Quijano, dat beschrijft hoe koloniale machtsstructuren doorwerken in hedendaagse vormen van sociale discriminatie, zoals racisme en seksisme.

Nieuwe perspectieven via workshops

Naast het onderzoek en de presentatie vormden workshops een belangrijk onderdeel van het project. De deelnemers maakten beeldcollages en nieuwe gedichten op basis van bestaande teksten uit volksliederen. Door woorden te selecteren of te herschrijven ontstonden nieuwe perspectieven op de oorspronkelijke teksten.

Deelnemers reageerden vanuit verschillende emoties op de waarden die in het lied Daar was eens een meisje loos besloten liggen. Sommige waarden bleken onderdrukkend of discriminerend te zijn, bijvoorbeeld op basis van sekse, huidskleur, nationaliteit of klasse. Andere elementen boden juist ruimte voor emancipatie.

De nieuwe teksten werden ook live voorgedragen en vormden samen met de animatiefilms een belangrijk onderdeel van de presentatie. In de films is onder meer audio verwerkt van de workshopdeelnemers, waarmee hun stemmen en reacties onderdeel werden van het werk.

Animatiefilms en audiovisuele presentatie

De avond in de Eusebiuskerk werd afgesloten met de vertoning van de animatiefilms, waarin het artistieke onderzoek, de workshops en het geluidsontwerp samenkomen. In deze films verzorgde Kate Donkor het audiowerk, terwijl de reacties en bijdragen van de deelnemers werden verwerkt in het geheel.

Door onderzoek, collectieve reflectie en artistieke verbeelding samen te brengen onderzocht Songs of Colonial Labour hoe oude liederen opnieuw gelezen en veranderd kunnen worden. Daarmee stelde het project vragen over de rol van cultuur, arbeid en geschiedenis – en over hoe we als samenleving omgaan met de verhalen die daarin besloten liggen.

Meer informatie over Anneke vind je hier.

Over Stroomversneller

Stroomversneller is een subsidieregeling die nieuwe initiatieven in hun artistieke ontwikkeling steunt door ze ruimte te geven voor experiment. Het doel is om initiatieven op een laagdrempelige manier in een stroomversnelling te laten komen, zonder te veel beperkingen en verplichtingen.

Klik hier voor meer informatie over Stroomversneller.